Boekhouding voor zelfstandigen: de basis in België

Rekenmachine en papieren op een bureauUnsplash

Veel zelfstandigen starten met een duidelijk beeld van hun werk en een vaag beeld van hun boekhouding. Facturen vertrekken, bonnetjes stapelen zich op in een lade, en elk kwartaal eindigt met een gespannen avond voor de btw-aangifte. Dat hoeft niet. Voor de meeste zelfstandigen in eenmanszaak is de wettelijke boekhouding eenvoudig, op voorwaarde dat ze bijgehouden wordt.

Dit artikel overloopt de basis: welke boeken u nodig hebt, waar inkomende en uitgaande facturen thuishoren, en de routine die het licht houdt.

Rekenmachine en papieren op een bureauUnsplash

Vereenvoudigde of dubbele boekhouding?

Het Belgische recht laat kleine ondernemingen kiezen tussen twee systemen.

  • De vereenvoudigde boekhouding mag voor zelfstandigen in eenmanszaak, en voor sommige personenvennootschappen, zolang de jaaromzet exclusief btw niet hoger ligt dan 500.000 EUR.
  • De dubbele boekhouding is verplicht boven die drempel, en voor vennootschappen zoals een BV of NV, ongeacht hun grootte.

Dit artikel gaat over het eerste geval: een freelancer in eenmanszaak. Werkt u via een vennootschap, dan houdt uw boekhouder een volledige dubbele boekhouding bij, maar de logica van inkomende en uitgaande facturen blijft dezelfde.

Waar de regels vandaan komenDe vereenvoudigde boekhouding is geregeld in het Wetboek van economisch recht (artikelen III.82 tot III.95) en het uitvoeringsbesluit van 21 oktober 2018.

Drie dagboeken en een inventaris

De vereenvoudigde boekhouding steunt op drie dagboeken en één jaarlijks document:

BoekWat erin komtGebruikelijke bron
AankoopdagboekElke inkomende factuur en creditnota van leveranciersLeveranciersfacturen, ontvangen Peppol-facturen
VerkoopdagboekElke uitgaande factuur en creditnota aan klantenUw facturatietool
Financieel dagboekElke beweging op de bankrekening en in kasRekeninguittreksels, kasboek
InventarisEén keer per jaar: voorraad, bezittingen, schulden en vorderingenJaarafsluiting

Het aankoopdagboek en het verkoopdagboek registreren facturen. Het financieel dagboek registreert geld dat echt beweegt. Door ze apart te houden ziet u op elk moment wat klanten u nog verschuldigd zijn en wat u leveranciers nog moet betalen.

Uitgaande facturen: het verkoopdagboek

Elke verstuurde factuur is één lijn in het verkoopdagboek: datum, nummer, klant, bedrag exclusief btw, btw en totaal. Creditnota's komen in hetzelfde dagboek, met een negatief bedrag.

Enkele punten voorkomen de meeste problemen:

  • Nummer uw facturen in één doorlopende reeks. Een gat of een dubbel nummer valt een controleur als eerste op.
  • Boek elke factuur, ook de kleine en die welke later door een creditnota geannuleerd worden.
  • Houd een btw-kolom per tarief bij (21, 12, 6, 0 % of vrijgesteld), zodat u de btw-aangifte rechtstreeks uit de totalen kunt invullen.

Factureert u met software, dan is het verkoopdagboek grotendeels een bijproduct: de lijst met facturen, per maand of kwartaal geëxporteerd, bevat al elke kolom die u nodig hebt.

Inkomende facturen: het aankoopdagboek

In het aankoopdagboek verliezen de meeste zelfstandigen tijd, omdat inkomende facturen in allerlei vormen binnenkomen. Een degelijke routine:

  • Geef elke inkomende factuur een eigen intern nummer bij het inboeken. Met dat nummer vindt u het document later terug.
  • Houd aftrekbare btw apart van btw die u niet mag aftrekken, bijvoorbeeld op gemengde of niet-beroepskosten.
  • Bewaar de factuur zelf, niet alleen een banklijn. Zonder factuur is de aftrek van btw of van de kost moeilijk te verdedigen.

Sinds 1 januari 2026 moeten uw Belgische btw-plichtige leveranciers hun facturen via Peppol versturen, als gestructureerde elektronische documenten. Dat maakt het aankoopdagboek eenvoudiger: de gegevens (leverancier, datum, bedragen, btw) komen al gestructureerd binnen, in plaats van overgetikt te worden uit een pdf.

Belastingdocumenten en een notitieboek op een bureauUnsplash

Het financieel dagboek: geld in, geld uit

Het financieel dagboek volgt de bankrekening en de kas dag na dag. Elke lijn is een echte betaling: een klant die een factuur betaalt, een betaalde leverancier, een sociale bijdrage, bankkosten.

De nuttige gewoonte hier is afpunten: komt er een overschrijving van een klant binnen, koppel ze dan aan de factuur die ze betaalt. Betaalt u een leverancier, koppel de betaling aan de aankoopfactuur. Zo ziet u een onbetaalde factuur meteen, en niet pas op het einde van het jaar.

Eén rekening voor de zaakGebruik een bankrekening die alleen voor de activiteit dient. Privé- en beroepsbetalingen op één rekening mengen maakt het financieel dagboek veel langer en moeilijker te controleren.

Een maandelijkse routine die het licht houdt

Boekhouden gaat beter in kleine, regelmatige stappen dan in één lange sessie. Een eenvoudig ritme:

  1. Elke week: openstaande facturen versturen, nieuwe aankoopfacturen fotograferen of doorsturen.
  2. Elke maand: de verkooplijst vergelijken met de bank, betaalde facturen aanduiden, herinneringen sturen voor vervallen facturen, en aankoopfacturen inboeken.
  3. Voor elke btw-aangifte (maandelijks of per kwartaal): totalen per btw-tarief uit beide dagboeken, nagekeken met uw boekhouder.
  4. Eén keer per jaar: inventaris, overzicht van de investeringen, en de documenten voor de aangifte in de personenbelasting.

Hoe lang alles bewaren

Boekhoudkundige stukken en facturen moeten meerdere jaren bewaard worden. De vaak genoemde termijn is zeven jaar voor de btw, en tien jaar voor boekhoudboeken en verantwoordingsstukken volgens het Wetboek van economisch recht. [TO VERIFY: de huidige bewaartermijnen bevestigen op financien.belgium.be en economie.fgov.be.] Elektronisch bewaren mag, op voorwaarde dat de documenten leesbaar, volledig en ongewijzigd blijven.

Shark-it, de facturatie-app van TRUE DATA, nummert uw facturen en creditnota's in één reeks, volgt op welke betaald zijn, vindt een klant via zijn btw-nummer, en verstuurt en ontvangt facturen via Peppol in elk pakket, zodat uw verkoop- en aankooplijsten klaar zijn voor uw boekhouder. U kunt het uitproberen op shark-it.be.